رسول خدا (ص): وقتي خداوند بنده اي را دوست دارد ، دنيا را از او منع ميكند.
گوناگون عکس بازار سلامت هوش کاریکاتور زیبایی
آخرین اخبار:
چهارشنبه، 2 خرداد ماه، 1397
علم، صنعت و فناوري /سيدشبير موسوي

هنگامي که از يک صنعت رشد يافته صحبت مي کنيم عوامل بسياري را مي توان در رشد اين صنعت دخيل دانست از جمله : علم، فناوري، مواد اوليه، نيروي انساني، اقتصاد، مديريت و ...؛ بديهي است که براي بررسي دقيق رشد صنعت مي بايست تمامي عوامل تاثير گذار بر آن را به دقت بررسي کرد. در مقاله حاضر تاکيد بر رابطه علم با صنعت است و بررسي عوامل ديگر از حوصله ي اين مقاله خارج است.
علم با صنعت ارتباط ديرينه و تنگاتنگي دارد. در حقيقت هر جا که علم به مرحله اي از رشد رسيده که انجام يک پديده علمي را در مقياس بزرگ و به شکل اقتصادي امکانپذير کند، صنعت هاي جديدي متولد شده اند. از امکان پذيري يک پديده علمي در مقياس بزرگ و به شکل اقتصادي مي توان به عنوان فناوري ياد کرد. در اينصورت علم با گذر از مرحله ي فناوري به صنعت مي رسد. در کشور ما، توان تبـديل دانـش بـه فناوري وجود ندارد و اين معضلى است که بايد براى رفع آن اقدام نمود.

بررسي يک مثال تاريخي
براي انجام يك فرايند صنعتي تنها يافتن يك روش شيميايي در لوله آزمايش كافي نيست، بلكه مي بايست تجهيزات صنعتي براي اين فرايند موجود باشد (اين موضوعي است كه متاسفانه حتي هنوز براي برخي از محققان و مسئولين رسانه در داخل كشور هضم نشده است). مثال هاي بسياري را در اين مورد مي توان در تاريخ صنعت يافت. براي مثال به بررسي تحولات روند توليد صنعتي اسيد نيتريک مي پردازيم:
• اختراع ژنراتور الکتريکي توسط زيمنس (1871) به كارخانه هاي صنايع شيميايي اين امكان را داد كه برق كافت را در مقياس صنعتي انجام دهند. از طريق برق كافت دانشمندان توانستند نيتروژن و اكسيژن هوا را با هم تركيب كرده و به كمك حل کردن اكسيد نيتروژن توليد شده در آب، اسيد نيتريك بسازند (1895).
• توليد اکسيد نيتروژن از نيتروژن و اکسيژن مشوق توليد آمونياك از هيدروژن و نيتروژن شد كه در سال (1913) فرايند هابر براي اين منظور اختراع شد و به علت نياز به فشار هاي بالا در فرايند هابر، صنايع پر فشار گسترش يافت و آمونياك نيز راه را براي توليد كود شيميايي ارزان قيمت و گسترش انفجاري كشاورزي هموار كرد و از طرف ديگر نخستين بار در فرايند هابر بود كه از يك كاتاليزور در صنايع شيميايي استفاده مي شد.
• از طرف ديگر توليد آمونياک، زمينه ساز توليد اکسيد نيتروژن، ماده اوليه ي اسيد نيتريک از آمونياک در حضور کاتاليزور پلاتين شد. اکسيد نيتروژن از آمونياک در سال (1834) در حضور پلاتين توليد شده بود اما در آن موقع آمونياک به شکل صنعتي توليد نمي شد تا بتوان از آن براي توليد اکسيد نيتروزن بهره گرفت. امروزه نيز بصورت تجاري اسيد نيترک از آمونياک توليد مي شود.
• توليد اسيد نيتريك اين امكان را به دانشمندان داد تا از طريق آن نيترو گليسيرين و نيترو سلولز را به شكل صنعتي توليد كنند و با اختراع ديناميت از مواد ياد شده توسط نوبل و جايگزيني ديناميت به جاي باروت، توليد مواد منفجره پيشرفت چشمگيري کرد.

درس هايي از مثال تاريخي
• براي صنعتي شدن يک فرايند مي بايست تمام پديده هايي که در آن فرايند به کار مي روند، در مقياس صنعتي نيز در دسترس باشند. به طور مثال توليد اسيد نيتريک در مقياس صنعتي تنها بعد از اختراع ژنراتور در مقياس صنعتي قابل اجرا شد. در اينصورت صرف پيشنهاد يک روش آزمايشگاهي براي يک فرايند صنعتي را نمي توان دستيابي به فناوري آن صنعت دانست. کما اينکه استفاده از آمونياک در توليد اسيد نيتريک يک قرن بعد از سنتز آزمايشگاهي آن صورت گرفت. متاسفانه در کشور ما به محض رسيدن به يک روش آزمايشگاهي در يک فرايند توليد، از آن به عنوان دست يابي به فناوردي در صنعت مربوطه ياد مي شود.
• اقتصادي بودن يا اقتصادي نبودن يک فرايند بستگي به پيشرفت صنعت دارد، به طور مثال توليد اسيد نيتريک به کمک برق کافت که در 1895 اقتصادي بود، با توليد آمونياک در 1913 و در کمتر از بيست سال به فراموشي سپرده مي شود و اين امر ضرورت برنامه ريزي و تحقيق درازمدت در جهت توسعه پايدار در صنايع را گوشزد مي کند. متاسفانه در کشور به اين دست از تحقيقات به ندرت نگاه کاربردي مي شود.
• هر چه در تاريخ صنعت جلوتر مي رويم مواد جديد، بر پايه ي مواد قبلي توليد مي شوند. به طور مثال براي توليد ديناميت به اسيد نيتريک و براي توليد اسيد نيتريک به آمونياک نياز داريم. نتيجه اينکه در صورتي مي توانيم بگوييم که به فناوري توليد ديناميت در مقياس صنعتي دست يافته ايم که قبل از آن به فناوري توليد اسيد نيتريک و آمونياک دست يافته باشيم. متاسفانه در کشور در بسياري از صنايع مواد اوليه مهم و کليدي آن ها از خارج وارد مي شوند. مثل اينکه شما بخواهيد ديناميت بسازيد و آمونياک نتوانيد توليد کنيد!

وضعيت کنوني
در کشور ما وارداتى بودن عمده ي  فناورى، خصوصاً در گذشته سبب عدم نياز واقعى صنعت به علم شده است و نيازهاى صنعت در واقع به امور خدماتى و تعميراتى محدود گرديـده است. صنعت و دانشگاه در ايران طى چند دهه گذشته همـراه بـا سـيل پديده هاى ديگر حاصل از مدرنيته که از غرب جارى مـى شـد، و نـه در اثـر يـک پديـدة درون زاى اجتماعى، وارد کشور شده اند. بدين ترتيب در زمينـه فناوري نيـز مـا مصرف کننده هستيم و متأسفانه صنعت ما چندان در صـدد به وجـود آوردن آن نيـست و اصولاً منافع آنى آن ايجاب مى کند که تکنولوژى را از خارج وارد کند.

چه بايد کرد؟
فناورى، تجلى علم و دانش است و اگر کشورى علمش را بـه فناورى تبـديل کنـد، دانشگاه که نماينده علم است و صنعت که نماينده فناورى است، به صورت خودکار به هم متصل و از يکديگر منتفع مى شوند. يعنى اگر علم به فناورى تبـديل شـود و فناورى هم به توسعه علم کمک کند، سيکلى به وجود مى آيد که باعث تقويت ارتباط صنعت به عنوان نماينده فناورى و دانشگاه به عنوان نماينده علم مى شود .در اينصورت مي بايست راهي پيدا کنيم که در آن علم را به فناوري تبديل کنيم.

مراحل رشد علم و تبديل آن به فناوري
معمولا توسعه ي علم و تبديل آن به فن آوري در يك فرايند صنعتي سه مرحله را طي مي كند: مرحله شناخت، مرحله ي رشد و توسعه و مرحله ي بلوغ.

 

در مرحله ي ابتدايي محققان هنوز موضوع را به درستي نمي شناسند و به همين دليل تحقيقات آنها عموما گسسته و بعضا مخالف هم است و تحقيقات آنها در فهم علمي موضوع كمتر كمك مي كند. در اين مرحله تعداد محققاني كه روي موضوع كار مي كنند اندك است.
در مرحله ي توسعه نکات اصلي و بنيادي در مورد موضوع مورد بحث حل شده و مورد اتفاق نظر تمام محققين است. محققان در حال كشف جنبه هاي مختلف عملي و علمي موضوع هستند. در اين مرحله علم بتدريج به فناوري تبديل مي شود و امكان ايجاد يك فرايند صنعتي فراهم مي شود. در اين مرحله تعداد محققاني كه روي موضوع كار مي كنند به بيشترين تعداد خود ميرسد و محققان برجسته در بين آنها ظهور مي كنند يك محقق برجسته كسي است كه زمينه مورد بررسي را بصورت گسترده اي مطالعه كرده است و معمولا از پيشگامان موضوع نيز بشمار مي رود.
در مرحله ي بلوغ محققان موضوع را به به طور كامل مي شناسند و تحقيقات آنها در فهم بيشتر علمي موضوع به كندي پيش مي رود و در اين مرحله نيز تعداد محققاني كه روي موضوع كار مي كنند اندك است.

راهکارهاي تبديل علم به فن آوري
به طور خلاصه براي دست يابي به فناوري در يک فرايند صنعتي دو مرحله مي بايست طي شود:
1. تحقيق و مطالعات علمي:
در اين مرحله مي بايست از جنبه هاي مختلف به موضوع صنعتي تعريف شده نگريست و مفاهيم اساسي علمي و عملي آن را استخراج کرد. براي اينکار داشتن ديد کافي نسبت به موضوع مورد مطالعه خيلي مهم است. به طوريکه در موضوع صنعتي مورد بحث، اگر محقق بخواهد از تحقيقاتي که در گذشته و در مراحل ابتدايي رشد علم انجام شده، استفاده کند، همانطور که در بخش قبل ذکر شد، اين تحقيقات عموما گسسته و بعضا مخالف هم است و درفهم علمي موضوع كمك نمي كند.
و اگر محقق بخواهد از تحقيقاتي که در گذشته و در مراحل بلوغ  رشد علم انجام شده، استفاده کند، مي بايست از جنبه هاي اساسي و اصلي در علم مورد بحث آگاه باشد.
به طور خلاصه بهترين دوره زماني در گذشته که به محقق در فهم علمي و عملي موضوع کمک مي کند، دوره ي "توسعه" است.
بنابراين رويکرد محقق در ابتدا بايد به اين سمت باشد که اين دوره زماني را ابتدا در موضوع تعريف شده پيدا کند.
به طور مثال، اوج شکوفايي در صنعت توليد مواد جاذب رطوبت آلومينايي در حدود سالهاي 1965 تا 1980 بوده است و تحقيقاتي که در سالهاي 1930 تا 1950انجام شده، به محقق در مثال ياد شده کمک نمي کند و براي استفاده از تحقيقاتي که در سالهاي 1995 به بعد صورت گرفته، دانستن مطالب عنوان شده در سال هاي 1965 تا 1980 ضروري است.

2. آزمايش تجربي روي تحقيقات انجام شده:
پس از آنکه محقق با شناخت دوره هاي مختلف رشد علمي موضوع تعريف شده آشنا شد و نتايج تمامي تحقيقات متعلق به دوران "توسعه" و "بلوغ" را بررسي کرد، مي بايست به بررسي تجربي مطالعات انجام شده بپردازد.

بر خلاف آنچه که معمولا به ذهن مي رسد، بررسي هاي اوليه تجربي، نياز به ساخت هيچ گونه دستگاهي ندارد، به طور مثال براي اينکه متوجه بشويم که آيا مي توانيم پودري را از محلي به محل ديگر به کمک باد جابجا کنيم، ساده ترين آزمايش فوت کردن مقداري از پودر است. بعد از آن چون در مطالعات قبلي فهميديم که دبي هوا و پودر در توانايي هوا براي انتقال پودر موثر است، در مرحله بعدي مي توانيم براي استفاده از جريان باد کنترل شده از يک سشوار يا پنکه برقي (بسته به اينکه چه نوع بادي مي خواهيم، پخش يا متمرکز) و براي کنترل دبي پودر از يک بطري که در آن به اندازه معيني سوراخ شده، استفاده کنيم و با مشاهدات انجام شده و تخمين محاسباتي، يک دستگاه کوچک متشکل از فن و اتصالات و ... ساخته  و در صورت موفق بودن آن با در نظر گرفتن نکات بدست آمده از آزمايش جديد و نکاتي که در افزايش مقياس بايد رعايت شود (که در مطالعات قبلي بدست آمده)، به ساخت دستگاه هاي بزرگ تر مي پردازيم.

از طرفي براي بررسي تجربي مطالعات انجام شده نياز به تحليل نتايج داريم. براي اينکار لازم نيست تا در اولين مراحل کار از آزمايش هاي مدرن امروزي استفاده کنيم، به طور مثال در بررسي کيفيت مواد جاذب رطوبت آلومينايي از آزمايشي به نام BET استفاده مي شود که دستگاهي که آزمايش مربوطه را انجام مي دهد گرانقيمت است (در زمان نگارش اين مقاله در حدود 100 ميليون تومان) و هزينه ارائه خدمات براي هر آزمايش مبلغ قابل توجهي مي باشد (در زمان نگارش اين مقاله در حدود 80 هزارتومان). در حالي که براي بررسي کيفيت ماده ذکر شده، خيلي ساده مي توان تا انجام مقدار قابل توجهي از آزمايشات و تحقيقات (حدود 90% کار) از همين ملاک به جاي آزمايش BET استفاده کرد. و يا براي سنجش استحکام ماده ساخته شده گاهي تنها کافيست تا ببينيم که با چه فشاري بين دو انگشت خرد مي شود چنانکه قديم تر ها رسم بود تا براي سنجش سکه طلا آن را لابلاي دو دندان چک کنند!


منبع:   www.ghaaf.ir





بازديد : 766 بار نمايش يافته است .

کلمات کليدي : :
 
نام شما: [ عضویت ]

نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]
static ©
روانشناسی اخبار جستجو افکارسنجی برترینها معرفی به دوستان تبلیغات کمی لبخند بین المللی صدا و سیما خواندنی کلیپ